![[carattere normale]](images/normale.gif "Carattere Normale")
![[carattere grande]](images/grande.gif "Carattere Grande")
Domìniga 05 Cabudanni 2010
A bidda est collocada in s'adde de su riu Frida, a costazu de su monte Pelau a s'ala de subra de su pranu de Sorres. Est de orìgine medievale comente mustrat sa crèsia de Santa Rughe (sèculu XI).
Sas atividades de sa bidda sunt prus che àteru de agricoltura e de pastorìtzia, s'agatat ancora carchi butega in ue traballant sas peddes.
Sos fatos istòricos sunt ligados a sa crèsia de Santu Pedru de Sorres collocada afaca a sa bidda in un'artura tùvina.
De interessu mannu pro s'archeologia est sa "Rocca Ulàri", una gruta chi at un'istèrrida de 350 metros, at duas intradas e unu passadissu de 190 metros. Intro de custa gruta ant àpidu pedras e tzeràmica de sa "Cultura de Utieri" (3500-2700 in antis de Cristu) e b'at una famìlia de cincirriolos de sas prus mannas in Sardigna.
Átera cosa bella sunt sas carrelas e sas domos de s'ala betza de sa bidda. Custas carrelas ant nòmenes in sardu curiosos meda comente "su cuzone mannu" e "carrela de su monte" gasi si naraiant sas carrelas chi como si narant "Silvio Pellico" e "Arborea".
Logos bellos sunt fintzas "Cantaru" e "Funtana" in ue sa gente andat a leare abba e a samunare pannos.
Sa presèntzia de s'òmine in territòriu de Borutta est betza meda.
In su neolìticu retzente (3500 in antis de Cristu), in intro de cussa chi si narat sa cultura de Santu Micheli de Utieri, s'òmine est istadu in sa "Rocca Ulari" chi est una gruta naturale e como est bènnida nidu de cincirriolos. Custa presèntzia est iscumproada, ca in sa gruta ant àpidu repertos meda comente àscias, trastes de sìlighe e ossidiana fatos a manu, istesos e ossos de òmine chi como sunt arribbados in su museu archeològicu de Casteddu.
A poi est nàschida sa bidda chi si naraiat Gruta.
Nuraghes meda sunt testimonzos de sa presèntzia de s'òmine in su tempus preistòricu. Custas culturas sunt tra Bonu Ighinu (neolìticu de mesu - 4500 in antis de Cristu) e cussa de Bunnànaru (edade de su brunzu antigu - 1800 in antis de Cristu).
Subra de sa "Rocca Ulari" b'est su monte Sorrano de importu mannu pro via de sa tzitade de Sorres (o Sorra) chi umpare a sa bidda de Borutta, in tempu medievale, faghiat parte de sa curatoria de su Mejlogu in su giudicadu de Torres. Sorres aiat importàntzia manna militare e religiosa. Dae sa rocca de Sorres difatis si podiant servare sos Dòria chi proaiant in de badas a si tènnere sos fèudos issoro; sos ispagnolos aiant fraigadu una bastita in giru in giru a sa rocca chi est istada contiga de brigas meda fintzas a cando s'ìsula est istada unida a s'Ispagna a fine sèculu.
Sa populatzione de Sorres abbarrada in bida a poi de massacros meda si nche est andada a Borutta chi in su 1388 at mandadu a sa frimma de s'atu de paghe intre su re Giuanne D'Aragona e Eleonora D'arborea carchi rapresentante sou, intre sos cales su Majore de villa Matheo Solinas.
Dae printzìpios de sèculu su de doighi e finztas a printzìpios de su de seighi, Sorres est istada sede suffragànea de su munsegnore de s'artzidiòtzesi de Torres. Berte est istadu su primmu munsegnore iscumproadu. Est presente difatis in s'atu de donatzione de sa crèsia de Santu Nicolò de Trullas dae parte de su giùdice de Torres Bantine e de sa muzere Marcusa in s'annu 1113. S'ùrtimu de sos munsegnores est Giagu de Podio. Sa diòtzesi est istada suprìmida s'8 de su mese de Nadale de su 1503 cun bulla de su Paba Giùliu II.
Cun su còdighe sorrense amus connotu sos fatos prus importantes de sa diòtzesi e amus ischidu chi sos Boruttesos cummerciaiant meda cun sos ebreos de s'Aljamia de Salighera, chi aiant in Borutta butegas de trastes fatos a manu, trastes de dossu e prendas. Su munsegnore Istèvene cun una lìtera pastorale de su 26 de austu de su 1439 aiat minetadu de iscomunigare tota sa populatzione pro sa tratàntzia manna chi b'aiat intre ebreos e cristianos, ma sigomente custa tratàntzia fiat manna fintzas intre sos òmines de crèsia sa mineta est istada in de badas.
Sa decàdida de Sorres cumìngiat dae sa segunda meidade de su sèculu su de bindighi. Sos munsegnores istaiant in Borutta e frimmaiant sos decretos "in domo habitationis nostrae de Boruta" e sa crèsia de Santa Rughe fiat bènnida Catedrale, sede de sìnodos meda.
In su tempus ispagnolu Borutta faghiat parte de su marchesadu de Valdecalzana fintzas a sa suprìmida de sos fèudos in su 1837.
De sa tzitade antiga de Sorres b'at restadu solu sa catedrale de Santu Pedru chi est unu traballu de s'arte romànica bellu meda, fraigadu tra sa segunda meidade de su sèculu su de ùndighi e su 1190. Custa crèsia est su mègius de s'arte toscana in Sardigna, cun signales frantzesos. Sa cheja est istada torrada a abbèrere a su cultu in su 1955 e subra de sa canònica betza est istadu fraigadu unu monasteru benedetinu.
